Thơ Cửu ngôn

 

22 - Thơ Cửu ngôn

(Gieo vần liền)

 

Bảng luật:

 

x x B x T x B x T (v1)
x x B x T x B x T (v1)
x x T x B x T x B (v2)

x x T x B x T x B (v2)

 

x x B x T x B x T (v3)

x = có thể là thanh bằng – thanh trắc tùy ý

T = bắt buộc phải là vần trắc

B = bắt buộc phải là vần bằng

V1, v2 = chỉ là ký hiệu của những thanh vần với nhau. V1 sẽ vần với v1, v2 thì vần với v2. (Chữ cuối của câu 1-2, 3-4 vần với nhau).

 

 

Phân Tích Luật Thơ Cửu Ngôn Biến Thể

Thơ Cửu ngôn (9 chữ/câu) là một thể thơ hiếm gặp, thường được sử dụng trong ca dao, dân ca hoặc thơ ca cổ điển phương Đông để tạo nhịp điệu trải dài, trang trọng. Công thức của bạn định hình một khổ thơ 5 câu với các ràng buộc sau:

I. Cấu Trúc Cơ Bản

• Số chữ (Ngôn): Mỗi câu bắt buộc có 9 chữ. Đây là đặc điểm cố định duy nhất của thơ Cửu ngôn.
• Vần: Gieo vần liền cho các cặp câu (1-2) và (3-4).
• Thanh điệu: Có sự kiểm soát chặt chẽ các vị trí thứ 3, 5, 7, 9.

II. Phân Tích Luật Thanh Điệu và Vần

Luật thanh điệu được phân chia rõ rệt giữa hai nhóm câu, tạo nên sự đối xứng/đối nghịch về âm luật:

---

1. Nhóm Câu 1, 2, 5 (Đặc trưng: B-T-B-T)

Vị trí chữ:	1	2	3	4	5	6	7	8	9 (Vần)
Luật:	x	x	B	x	T	x	B	x	T ($v_1/v_3$)
Tác động:	Tự do	Tự do	Bằng	Tự do	Trắc	Tự do	Bằng	Tự do	Trắc

• Nhịp điệu: Nhóm câu này có cấu trúc thanh điệu Bằng – Trắc – Bằng – Trắc (B T B T). Đây là một nhịp điệu mạnh mẽ, dứt khoát, tạo sự nhấn nhá liên tục và thường mang tính buồn bã hoặc trang trọng.
• Vần: Chữ cuối cùng bắt buộc là thanh Trắc (T).
• Câu 1 và 2 vần với nhau
• Câu 5 gieo một vần Trắc độc lập (V3) để mở ra khổ thơ mới

---

2. Nhóm Câu 3, 4 (Đặc trưng: T-B-T-B)

Vị trí chữ:	1	2	3	4	5	6	7	8	9 (Vần)
Luật:	x	x	T	x	B	x	T	x	B (V2)
Tác động:	Tự do	Tự do	Trắc	Tự do	Bằng	Tự do	Trắc	Tự do	Bằng

  Nhịp điệu: Nhóm câu này có cấu trúc thanh điệu Trắc – Bằng – Trắc – Bằng (T B T B). Đây là luật đối nghịch hoàn toàn so với nhóm trên. Nhịp điệu này thường tạo cảm giác mềm mại, êm dịu hơn và có sự ngắt nghỉ rõ ràng trong câu thơ.

  Vần: Chữ cuối cùng bắt buộc là thanh Bằng (B).

• Câu 3 và 4 vần với nhau (V2).

• Tính Tự do (x): Sự tự do ở các vị trí không có luật ("x") cho phép tác giả thoải mái chọn từ ngữ và sắp xếp ý tứ mà không bị gò bó quá nhiều, dù có 9 chữ.
• Tính Đối xứng/Đối nghịch: Việc luân phiên giữa hai cấu trúc thanh điệu đối nghịch (B T B T và T B T B) tạo ra một tính nhạc phong phú và kịch tính cho khổ thơ. Cảm giác chung sẽ là sự biến đổi nhịp điệu liên tục trong khi đọc.
• Dòng Chảy Cảm xúc:
• Mở đầu bằng Trắc (V1và nhịp B T B T tạo ra ấn tượng mạnh mẽ, có sức nặng cho hai câu đầu.
• Chuyển sang Bằng (V2) và nhịp T B T B ở giữa (C3-C4) giúp làm dịu bớt hoặc kéo dài cảm xúc/sự kiện.

 

Ví dụ:

 

Chìa Khóa Tình Yêu

Thơ Cửu ngôn

(Gieo vần liền)

 

Chồng em đây cũng chẳng ngọt ngào cho lắm

Chẳng như người ta nịnh nọt cùng tay nắm

Chẳng hoa mỹ câu – từ mà chỉ cười thôi

Cứ lặng lẽ bên em đã quá nửa đời

 

Nhìn căn phòng này chợt thấy tim xao xuyến

Thấy yêu thương đầy đủ theo như tâm nguyện
Nhớ ngày ấy… buồn cười… nhỏ chuyện lại yêu

Chùm chìa khóa bị rơi tìm hộ cả chiều

 

Một chùm chìa khóa thật đúng là kỳ diệu

Mở ra căn phòng với tình yêu không thiếu

Nơi em nhận chùm chìa khóa trái tim anh
“Từ này đó, hai ta sống thật chân thành”

 

“Từ hôm nay lương tháng đưa em giữ nhé”

Nói rồi cười, mặc kệ em ngồi lặng lẽ

Cũng chẳng phải vì tiền bạc lúc này đâu

Mà thương í… làm cho hai mắt đỏ ngầu

 

Hành động thay ngàn vạn lời yêu sáo rỗng

Đã là niềm tin tưởng để em xây mộng

Để say đắm yêu anh quên cả giận hờn
Quên cả những thói đời dò xét thiệt hơn

Yêu những khi anh thấy em còn lưỡng lự

Còn đắn đo, tiếc nuối khi mua vài thứ

Anh kéo lại thì thầm: “Hãy cứ mua đi
Đừng lo lắng, miễn sao hạnh phúc, tiếc gì”

 

Cảm ơn anh, anh đã cho em phương hướng

An tâm trong cảm giác ngọt ngào vui sướng

Tình yêu phải đâu là chuyện một mái nhà
Là trao trọn vẹn tin tưởng mới đủ nha…

 

05/12/2025

Nguyên Hữu